Straż Graniczna podczas kontroli pracy sprawdza trzy rzeczy: czy cudzoziemiec legalnie przebywa w Polsce, czy ma prawo pracować i czy pracuje na warunkach z zezwolenia lub oświadczenia. Za nielegalną pracę cudzoziemcowi grozi grzywna nie niższa niż 1000 zł, a pracodawcy – od 3000 do 50 000 zł za każdą osobę.
Pytanie wróciło po danych Warmińsko-Mazurskiego Oddziału Straży Granicznej. Od stycznia do końca września 2026 r. funkcjonariusze skontrolowali tam ponad 2200 cudzoziemców. Prawie 600 z nich pracowało niezgodnie z przepisami.
Najważniejsze
- Na Warmii i Mazurach około jedna czwarta skontrolowanych osób pracowała nielegalnie.
- Najczęstsze błędy: brak zezwolenia, praca na innych warunkach niż w zezwoleniu, brak umowy.
- Karę płaci nie tylko firma. Cudzoziemiec też może dostać grzywnę.
Co wykazała kontrola na Warmii i Mazurach?
Według Straży Granicznej firmy zatrudniały obcokrajowców bez zezwolenia albo na innych warunkach, niż zapisano w zezwoleniu. Część przedsiębiorców w ogóle nie podpisywała umów z pracownikami.
| Co | Dane SG (styczeń–wrzesień 2026) |
|---|---|
| Skontrolowani cudzoziemcy | ponad 2200 |
| Praca niezgodna z przepisami | prawie 600 osób |
| Branże z największą liczbą naruszeń | budownictwo i pośrednictwo pracy (po 24%), produkcja (18%) |
| Obywatelstwo | Kolumbia 54%, Indie 10%, Indonezja i Uzbekistan po 5%, Nepal i Gruzja po 4%, Gwatemala 3% |
| Powiaty z największą liczbą uchybień | ostródzki 15%, kętrzyński 13%, gołdapski 12%, olsztyński 11%, ełcki 10% |
| Grzywny dla przedsiębiorców | ponad 240 tys. zł (wymierzone przez sądy) |
Kiedy praca cudzoziemca jest nielegalna?
Rządowy serwis Zielona Linia wymienia trzy sytuacje. Praca jest nielegalna, gdy cudzoziemiec:
- przebywa w Polsce nielegalnie,
- ma podstawę pobytu, która nie daje prawa do pracy,
- nie ma wymaganego zezwolenia na pracę albo oświadczenia o powierzeniu pracy.
Ważny szczegół: sam pobyt bez wizy nie zawsze oznacza prawo do pracy. Pisaliśmy o tym przy okazji zmian dla obywateli kilku państw – praca w ruchu bezwizowym jest dla nich zakazana.
Jakie dokumenty warto mieć w pracy?
Przepisy nakładają obowiązki głównie na pracodawcę. Przed rozpoczęciem pracy firma musi poprosić cudzoziemca o ważny dokument pobytowy. Pracę trzeba powierzyć na podstawie umowy zawartej na piśmie. Jeśli cudzoziemiec nie jest zwolniony z obowiązku, pracodawca musi mieć zezwolenie na pracę lub oświadczenie o powierzeniu pracy.
Dla pracownika to prosta lista do sprawdzenia:
- paszport i dokument pobytowy (wiza, karta pobytu albo inny dokument),
- podpisana umowa – Twoja kopia,
- zezwolenie na pracę lub oświadczenie, jeśli jest wymagane,
- zgodność warunków: stanowisko, wymiar czasu pracy i wynagrodzenie jak w zezwoleniu.
Ten ostatni punkt łatwo przeoczyć. Praca na innych warunkach niż w zezwoleniu też była jednym z naruszeń wykrytych na Warmii i Mazurach.
Ile wynoszą kary?
| Kto | Za co | Grzywna |
|---|---|---|
| Cudzoziemiec | nielegalne wykonywanie pracy | nie mniej niż 1000 zł |
| Pracodawca | nielegalne powierzenie pracy | 3000–50 000 zł, min. 3000 zł za każdą osobę |
| Pracodawca lub inna osoba | doprowadzenie cudzoziemca do nielegalnej pracy przez wprowadzenie w błąd lub wykorzystanie zależności | 6000–50 000 zł, min. 6000 zł za każdą osobę |
Kwoty pochodzą z zestawienia przepisów karnych ustawy z 20 marca 2025 r. o warunkach dopuszczalności powierzania pracy cudzoziemcom. Nielegalna praca może mieć też skutki dla pobytu cudzoziemca w Polsce. O tym decyduje urząd w konkretnej sprawie.
Co zrobić, jeśli masz wątpliwości?
Najpierw poproś pracodawcę o kopię umowy i zezwolenia. Porównaj warunki z tym, co robisz na co dzień. Jeśli coś się nie zgadza, zapytaj w urzędzie wojewódzkim albo w Państwowej Inspekcji Pracy. Bezpłatnie pomaga też infolinia Zielona Linia.
Ten tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady prawnej. W swojej sprawie skontaktuj się z urzędem lub prawnikiem.
Fot.: łodzie Straży Granicznej w Kołobrzegu. Wlodek k1, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons.
