Czy zniknie 13. i 14. emerytura? Petycja trafiła do Senatu

Petycja skierowana do Senatu zakłada zmianę systemu emerytalnego: likwidację trzynastej i czternastej emerytury w obecnej formie oraz włączenie tych pieniędzy do regularnych świadczeń. Ekspert wskazuje, że reforma mogłaby premiować osoby długo opłacające składki.

Czy zniknie 13. i 14. emerytura? Petycja trafiła do Senatu

Do Senatu trafiła propozycja, która może zainteresować miliony emerytów i rencistów. Jej autor chce odejścia od wypłacania trzynastej i czternastej emerytury jako osobnych świadczeń. Pieniądze przeznaczane dziś na dodatkowe wypłaty miałyby zamiast tego zwiększać regularne emerytury i renty, enguide.pl  podaje, powołując się nа money.pl.

To jednak nie wszystko. Petycja zakłada również zmianę terminu corocznej waloryzacji z marca na styczeń. W praktyce oznaczałoby to przebudowę kilku podstawowych mechanizmów obecnego systemu, ale na tym etapie mowa wyłącznie o propozycji skierowanej do Senatu, a nie o przyjętej reformie.

Najwięcej emocji budzi likwidacja 13. i 14. emerytury w obecnym kształcie. Według przedstawionego pomysłu seniorzy nie mieliby po prostu stracić pieniędzy przeznaczonych na te świadczenia. Środki zostałyby przeniesione do podstawowych emerytur i rent, przez co wpływałyby również na wysokość kolejnych waloryzacji.

Co miałoby się stać z 13. i 14. emeryturą?

Dzisiaj trzynasta i czternasta emerytura funkcjonują jako dodatkowe wypłaty, oddzielone od podstawowego miesięcznego świadczenia. Autor petycji proponuje odejście od takiej konstrukcji.

Środki wydawane na dodatkowe świadczenia zostałyby włączone do regularnych emerytur i rent. Senior zamiast jednorazowego dodatkowego przelewu otrzymywałby odpowiednio wyższą kwotę w comiesięcznym świadczeniu.

Różnica nie sprowadzałaby się wyłącznie do terminu otrzymania pieniędzy. Jeżeli środki powiększałyby podstawową emeryturę, późniejsze podwyżki byłyby naliczane od większej kwoty. W dłuższym okresie efekt takiego rozwiązania mógłby więc wyglądać inaczej niż obecny system dodatkowych rocznych wypłat.

Dr Tomasz Lasocki zwraca uwagę, że konstrukcja dodatkowych emerytur od dawna budzi dyskusje. Jak zaznacza, problem nie dotyczy samego wspierania seniorów, lecz sposobu, w jaki świadczenia zostały włączone do systemu.

Ekspert z Politechniki Warszawskiej podkreśla przede wszystkim znaczenie składek. Jego zdaniem system powinien być zbudowany tak, aby dłuższe i wyższe opłacanie składek przekładało się na wyraźnie wyższe świadczenie.

Kto mógłby zyskać na zmianach?

Według Tomasza Lasockiego na proponowanym rozwiązaniu największą korzyść mogłyby odnieść osoby, które przez lata regularnie uczestniczyły w systemie ubezpieczeń społecznych.

Czy zniknie 13. i 14. emerytura? Petycja trafiła do Senatu
Czy zniknie 13. i 14. emerytura? Petycja trafiła do Senatu

Obecna konstrukcja dodatkowych świadczeń częściowo osłabia zależność między wysokością odprowadzonych składek a kwotą otrzymywanego wsparcia. Szczególnie widoczne jest to przy czternastej emeryturze.

Ekspert ujmuje problem w prosty sposób:

„Opłaca ci się płacić składki, bo dzięki temu dostaniesz więcej”.

Właśnie taka zasada powinna, jego zdaniem, stanowić podstawę systemu. Lasocki ocenia, że osoby regularnie odprowadzające składki mogłyby zyskać, gdyby pieniądze przeznaczane obecnie na 13. i 14. emeryturę zostały wykorzystane do zwiększenia podstawowych świadczeń.

Jednocześnie reforma mogłaby być mniej korzystna dla części osób, które przez bardzo krótki okres odprowadzały składki, a mimo tego korzystają z obecnego modelu dodatkowych świadczeń. Ostateczny bilans zależałby jednak od szczegółów ewentualnej ustawy.

Nie chodzi więc o prosty scenariusz, w którym seniorzy tracą dwa przelewy i nic nie dostają w zamian. Propozycja zakłada przesunięcie tych samych środków do innej części systemu. Dopiero sposób ich podziału zdecydowałby, kto rzeczywiście otrzymałby więcej, a kto mniej.

Trzynastka i czternastka a regularna emerytura

Oba rozwiązania różnią się przede wszystkim konstrukcją. Dodatkowe świadczenie pojawia się raz w roku, natomiast podniesienie podstawowej emerytury wpływałoby na comiesięczne wypłaty.

Obecny modelPropozycja z petycji
dodatkowa wypłata raz w rokuwyższa regularna emerytura lub renta
osobne zasady dla trzynastki i czternastkiśrodki włączone do podstawowego świadczenia
pieniądze nie zwiększają stałej podstawy emeryturywyższa podstawa mogłaby wpływać na kolejne waloryzacje
czternastka zależy od wysokości świadczeniasposób podziału środków musiałby zostać określony w nowych przepisach
senior otrzymuje większy przelew w konkretnym terminiepieniądze byłyby rozłożone na regularne wypłaty

Właśnie ostatni punkt może być najbardziej odczuwalny dla gospodarstw domowych. Jednorazowa wypłata pozwala sfinansować większy wydatek, podczas gdy wyższa miesięczna emerytura poprawia bieżący budżet przez cały rok.

Nie można jednak na obecnym etapie wyliczyć, ile dokładnie zyskałby konkretny emeryt. Petycja przedstawia kierunek zmian, ale do rzeczywistych kalkulacji potrzebne byłyby szczegółowe przepisy określające sposób podziału środków.

Waloryzacja emerytur miałaby ruszać wcześniej

Drugą istotną częścią propozycji jest waloryzacja emerytur od stycznia. Obecnie coroczna podwyżka świadczeń następuje 1 marca.

Autor petycji uważa, że zmiana powinna obowiązywać od początku roku. Powodem jest fakt, że styczniowe i lutowe świadczenia są wypłacane jeszcze według wcześniejszych stawek, mimo że waloryzacja odnosi się do zmian cen i wynagrodzeń z poprzedniego okresu.

W praktyce potrzebne dane do ostatecznego wyliczenia wskaźnika nie zawsze są dostępne już pierwszego dnia stycznia. Dlatego reforma wymagałaby również odpowiedniego mechanizmu rozliczenia pierwszych miesięcy roku.

Proponowany system miałby rozwiązać ten problem w taki sposób, aby senior nie tracił podwyżki należnej za styczeń i luty tylko dlatego, że technicznie można ją policzyć później.

Najważniejsze postulaty dotyczą więc kilku powiązanych obszarów:

  • zmiany terminu corocznej waloryzacji świadczeń,
  • przebudowy sposobu wypłacania dodatkowych emerytur,
  • włączenia środków z trzynastki i czternastki do regularnych świadczeń,
  • mocniejszego powiązania wysokości emerytury z odprowadzanymi składkami,
  • zwiększenia znaczenia podstawowego świadczenia zamiast jednorazowych dodatków.

To znacznie szersza propozycja niż samo skasowanie dwóch dodatkowych wypłat.

Czy seniorzy rzeczywiście dostaliby więcej?

Na to pytanie nie można jeszcze odpowiedzieć jedną kwotą. Wszystko zależałoby od tego, w jaki sposób pieniądze obecnie przeznaczane na dodatkowe emerytury zostałyby rozdzielone między świadczeniobiorców.

Jeśli środki zostałyby rozdzielone proporcjonalnie do wypracowanych świadczeń lub stażu składkowego, większą korzyść mogłyby odnieść osoby długo pracujące i regularnie odprowadzające składki. Jeżeli zastosowano by mechanizmy dodatkowo chroniące najniższe emerytury, różnice mogłyby wyglądać inaczej.

Dr Lasocki zwraca uwagę także na problem przyszłych emerytów zagrożonych otrzymywaniem jedynie minimalnego świadczenia mimo wieloletniego uczestnictwa w systemie.

Zdaniem eksperta część środków przeznaczanych dziś na dodatkowe wypłaty mogłaby zostać wykorzystana tak, aby system mocniej premiował rzeczywiste opłacanie składek.

To jeden z najważniejszych punktów debaty. Zmiany w emeryturach nie polegałyby wyłącznie na przesunięciu pieniędzy z jednego miesiąca do drugiego. Zmieniłaby się sama zasada ustalania znaczenia dodatkowych świadczeń.

Ilu emerytów dotyczy dyskusja?

Skala potencjalnej reformy jest duża. Według danych GUS w Polsce w 2025 roku było około 7,47 mln emerytów, czyli o 1,1 proc. więcej niż rok wcześniej.

Przeciętna miesięczna emerytura wynosiła 4178,94 zł brutto i była o 8,2 proc. wyższa niż w poprzednim roku.

Różnica między świadczeniami kobiet i mężczyzn pozostawała przy tym znaczna. Średnia emerytura mężczyzn wynosiła 4978,67 zł brutto, natomiast kobiet 3421,61 zł brutto.

Czy zniknie 13. i 14. emerytura? Petycja trafiła do Senatu
Czy zniknie 13. i 14. emerytura? Petycja trafiła do Senatu

Te liczby pokazują, dlaczego każda większa zmiana systemu emerytalnego ma ogromne znaczenie finansowe. Nawet niewielka korekta zasad dotycząca kilku milionów osób oznacza wielomiliardowe skutki dla finansów publicznych.

Dlaczego ekspert krytykuje obecny model?

Tomasz Lasocki nie kwestionuje samej potrzeby finansowego wsparcia seniorów. Jego zastrzeżenia dotyczą przede wszystkim konstrukcji prawnej i ekonomicznej dodatkowych świadczeń.

System ubezpieczeń społecznych z założenia powinien zachowywać wyraźną relację pomiędzy składkami a późniejszą emeryturą. Im więcej i dłużej dana osoba odprowadza składki, tym mocniej powinno być to widoczne w końcowym świadczeniu.

W przypadku dodatkowych emerytur ta relacja jest słabsza.

Czternasta emerytura ma ponadto własne zasady uzależniające wysokość wypłaty od podstawowego świadczenia. Oznacza to, że dwóch emerytów o różnym przebiegu kariery zawodowej może zostać potraktowanych inaczej niż wynikałoby wyłącznie ze zgromadzonych składek.

Spór dotyczy więc dwóch różnych filozofii systemu. Jedna mocniej koncentruje się na redystrybucji i ochronie osób z najniższymi dochodami. Druga zakłada silniejsze premiowanie wieloletniego opłacania składek.

Co oznacza petycja dla seniorów dzisiaj?

Na tym etapie przede wszystkim jedno: nie należy traktować informacji o petycji jako zapowiedzi pewnej likwidacji dodatkowych emerytur.

Petycja nie zmienia obowiązującego prawa. Sama jej obecność w Senacie nie oznacza również, że parlamentarzyści zaakceptują wszystkie zawarte w niej postulaty.

Aby trzynasta emerytura lub czternasta emerytura rzeczywiście zostały zastąpione innym rozwiązaniem, potrzebne byłyby zmiany ustawowe. W trakcie prac mogłyby się przy tym zmienić zarówno zasady, jak i zakres pierwotnej propozycji.

Seniorzy nie muszą więc obecnie składać żadnych wniosków ani podejmować działań związanych z petycją.

Czy 13. i 14. emerytura naprawdę zostaną zlikwidowane?

Na razie nie ma podstaw, aby mówić o przesądzonej likwidacji świadczeń. W Senacie znalazła się propozycja reformy, a to początek potencjalnej drogi legislacyjnej, a nie jej koniec.

Najważniejsze jest również to, że pomysł nie zakłada prostego odebrania seniorom pieniędzy. Środki przeznaczone na dodatkowe świadczenia miałyby zasilić regularne emerytury i renty.

Dla części osób mogłoby to oznaczać wyższe miesięczne świadczenia i większą podstawę przyszłych waloryzacji. Inni mogliby otrzymać mniej niż w obecnym modelu dodatkowych wypłat.

Dopiero szczegółowy projekt przepisów pozwoliłby policzyć rzeczywiste skutki dla poszczególnych grup emerytów.

Co dalej z propozycją zmian?

Petycja otworzyła dyskusję o tym, czy lepiej utrzymywać trzynastą i czternastą emeryturę jako osobne świadczenia, czy przeznaczyć te same środki na podniesienie podstawowych wypłat.

Dla seniorów najważniejsze jest dziś rozróżnienie pomiędzy propozycją a obowiązującym prawem. Dodatkowe świadczenia nie zostały automatycznie zlikwidowane, a termin waloryzacji nie zmienił się tylko dlatego, że do Senatu wpłynęła petycja.

Jeżeli pomysł przejdzie do dalszych prac legislacyjnych, kluczowe będą zasady podziału pieniędzy. To od nich będzie zależało, czy rzeczywiście najbardziej skorzystają osoby, które przez wiele lat regularnie odprowadzały składki, oraz jak reforma wpłynie na emerytów otrzymujących najniższe świadczenia.

Udostępnij