Petycja w sprawie emerytur trafiła do ministerstwa. Co dalej z waloryzacją?

Sposób podwyższania emerytur i rent w Polsce stał się przedmiotem petycji skierowanej do Rzecznika Praw Obywatelskich. Dokument złożony 7 stycznia 2026 roku dotyczy wprowadzenia odrębnego wskaźnika inflacji senioralnej, który miałby lepiej odzwierciedlać wydatki osób starszych. Autorka argumentuje, że koszty ponoszone przez emerytów różnią się od wydatków pozostałych gospodarstw domowych, dlatego standardowy wskaźnik inflacji nie zawsze pokazuje rzeczywistą zmianę ich siły nabywczej,  enguide.pl  podaje, powołując się nа interia.pl.

Sprawa trafiła do Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, które nie poparło proponowanej zmiany. Resort wskazuje, że obowiązujące zasady waloryzacji już uwzględniają wzrost cen oraz część realnego wzrostu wynagrodzeń. Na razie nie prowadzi też prac nad zmianą przepisów w tym zakresie.

Petycja do RPO proponuje nowy sposób waloryzacji emerytur

Petycja oznaczona numerem 1-2026 została złożona do Rzecznika Praw Obywatelskich 7 stycznia 2026 roku. Jej autorka zwraca uwagę na różnice między strukturą wydatków osób starszych a koszykiem zakupowym ogółu społeczeństwa.

Emeryci często przeznaczają znaczną część dochodów na żywność, energię, mieszkanie, leki i usługi związane ze zdrowiem. Osoby młodsze i aktywne zawodowo mogą z kolei wydawać większą część pieniędzy na transport, elektronikę, edukację czy inne dobra i usługi. Jeżeli ceny poszczególnych kategorii zmieniają się w różnym tempie, średni wskaźnik inflacji nie musi odpowiadać zmianom kosztów utrzymania każdego gospodarstwa domowego.

Właśnie na tej różnicy opiera się postulat wprowadzenia inflacji senioralnej, która miałaby lepiej odzwierciedlać strukturę wydatków emerytów i rencistów.

Autorka proponuje wykorzystanie wskaźnika określanego jako CPI-S, czyli indeksu cen konsumpcyjnych dla seniorów. W jej ocenie osobny miernik pozwoliłby dokładniej ocenić, jak zmiany cen wpływają na realną wartość świadczeń wypłacanych osobom starszym.

Nie chodzi więc wyłącznie o samo podwyższanie emerytur, ale także o sposób obliczania waloryzacji. Zmiana wskaźnika mogłaby wpływać na wysokość podwyżek, gdyby inflacja w grupie wydatków seniorów różniła się od inflacji liczonej dla całej populacji.

Inflacja senioralna zamiast standardowego wskaźnika CPI

Obecny mechanizm waloryzacji wykorzystuje wskaźnik cen towarów i usług konsumpcyjnych. Jest on obliczany na podstawie zmian cen reprezentatywnego koszyka dóbr i usług. Wskaźnik ten opisuje średnią zmianę cen, ale nie oznacza, że każdy konsument odczuwa inflację w identyczny sposób.

W przypadku emerytów znaczenie mogą mieć między innymi koszty leków, żywności, ogrzewania i utrzymania mieszkania. Jeżeli ceny tych kategorii rosną szybciej niż ceny innych towarów, gospodarstwa domowe, które wydają na nie dużą część dochodów, mogą odczuwać silniejszą presję finansową.

W petycji wskazano, że odrębny wskaźnik pozwoliłby lepiej uwzględnić te różnice. Autorka postuluje również, aby przy ustalaniu podwyżek brać pod uwagę sytuację gospodarczą i wzrost płac.

Proponowany mechanizm miałby opierać się na trzech elementach:

• standardowym wskaźniku inflacji CPI;
• odrębnym wskaźniku inflacji senioralnej CPI-S;
• realnym wzroście gospodarczym i wynagrodzeń, uwzględnianym według propozycji zawartej w petycji.

Szczegóły takiego rozwiązania wymagałyby jednak określenia w przepisach. Konieczne byłoby ustalenie sposobu obliczania nowego indeksu, częstotliwości jego aktualizacji oraz zasad łączenia go z pozostałymi wskaźnikami.

Czy obecna waloryzacja emerytur narusza Konstytucję?

Autorka petycji odwołuje się również do Konstytucji RP. W jej ocenie obecny sposób waloryzacji może prowadzić do nierównego traktowania osób starszych, jeżeli nie odzwierciedla rzeczywistych kosztów ich utrzymania.

W dokumencie przywołano trzy przepisy:

• art. 32 Konstytucji RP, dotyczący zasady równości wobec prawa;
• art. 68, odnoszący się do prawa do ochrony zdrowia;
• art. 69, dotyczący obowiązku udzielania przez władze publiczne pomocy osobom z niepełnosprawnościami.

Autorka uważa, że sposób ustalania podwyżek świadczeń powinien lepiej uwzględniać sytuację osób starszych, zwłaszcza gdy rosnące koszty podstawowych potrzeb ograniczają ich możliwości finansowe.

Samo powołanie się na przepisy konstytucyjne nie oznacza jednak, że obowiązujący system został uznany za niezgodny z Konstytucją. Petycja przedstawia stanowisko jej autorki, a nie rozstrzygnięcie sądu lub Trybunału Konstytucyjnego.

Spór dotyczy zatem zarówno wysokości przyszłych podwyżek, jak i tego, czy państwo powinno stosować osobny miernik inflacji dla określonej grupy obywateli.

Dlaczego ministerstwo nie zgadza się na zmiany?

Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej nie podzieliło argumentacji przedstawionej w petycji. Resort wskazuje, że obowiązujący mechanizm waloryzacji uwzględnia zarówno wzrost cen towarów i usług, jak i realny wzrost przeciętnych wynagrodzeń.

Zgodnie z obecnymi zasadami wskaźnik waloryzacji jest oparty na średniorocznym wskaźniku cen towarów i usług konsumpcyjnych z poprzedniego roku kalendarzowego. Uwzględnia się przy tym co najmniej 20 proc. realnego wzrostu przeciętnego wynagrodzenia w poprzednim roku kalendarzowym.

Zdaniem resortu oznacza to, że mechanizm nie ogranicza się wyłącznie do rekompensowania zmian cen. Uwzględnia również część wzrostu wynagrodzeń w gospodarce, co ma znaczenie dla utrzymywania realnej wartości świadczeń.

Ministerstwo nie uznało zatem, że konieczne jest zastąpienie obecnego wskaźnika osobnym indeksem CPI-S. W odpowiedzi zwrócono także uwagę na znaczenie aktualizowania struktury wydatków wykorzystywanej przy obliczaniu inflacji, aby mierniki lepiej odpowiadały rzeczywistym zachowaniom konsumentów.

Resort podkreślił również, że Konstytucja nie narzuca jednej konkretnej metody waloryzacji świadczeń. Ustawodawca ma możliwość określania zasad podwyższania emerytur i rent, uwzględniając sytuację gospodarczą oraz możliwości finansowe państwa.

Jakie znaczenie ma koszyk inflacyjny emerytów?

W dyskusji o waloryzacji istotne jest rozróżnienie między ogólnym wskaźnikiem inflacji a zmianą kosztów utrzymania konkretnej grupy społecznej. Inflacja liczona dla całej populacji opiera się na strukturze wydatków przeciętnego gospodarstwa domowego. Osoby starsze mogą mieć jednak inne potrzeby i inne proporcje wydatków.

W praktyce duże znaczenie mogą mieć ceny:

• żywności i podstawowych artykułów codziennego użytku;
• energii elektrycznej, gazu i ogrzewania;
• leków oraz wybranych usług medycznych;
• czynszów i kosztów utrzymania mieszkania;
• transportu i usług potrzebnych w codziennym życiu.

Nie oznacza to, że wszystkie te kategorie drożeją w każdym okresie szybciej niż pozostałe towary i usługi. Ich wpływ na budżet emeryta zależy od indywidualnej sytuacji, miejsca zamieszkania i struktury wydatków.

Właśnie dlatego stworzenie osobnego indeksu wymagałoby regularnego gromadzenia i analizowania danych. Należałoby ustalić, jakie produkty i usługi powinny znaleźć się w koszyku senioralnym, jaką wagę przypisać poszczególnym kategoriom oraz jak często aktualizować te proporcje.

Czy emerytury będą waloryzowane według nowych zasad?

Na podstawie stanowiska przedstawionego w sprawie petycji nie ma obecnie podstaw, by zakładać wprowadzenie odrębnego wskaźnika inflacji senioralnej. Ministerstwo nie prowadzi prac nad zmianą przepisów w kierunku zaproponowanym przez autorkę dokumentu.

Nie oznacza to, że zasady waloryzacji nie mogą zostać zmienione w przyszłości. Wymagałoby to jednak odpowiednich decyzji legislacyjnych i określenia nowego mechanizmu w przepisach. Sama petycja nie powoduje automatycznej zmiany wysokości emerytur ani sposobu obliczania podwyżek.

Dla seniorów najważniejsze pozostaje to, że obowiązujący mechanizm nadal opiera się na wskaźniku cen oraz części realnego wzrostu wynagrodzeń. Postulat osobnej inflacji senioralnej pozostaje propozycją, której ministerstwo na tym etapie nie poparło.

Jak złożyć petycję do Rzecznika Praw Obywatelskich?

Petycję do Rzecznika Praw Obywatelskich może złożyć osoba fizyczna, organizacja społeczna, firma lub grupa obywateli. Dokument może dotyczyć między innymi zmiany przepisów, podjęcia działań przez organ publiczny lub rozwiązania problemu o znaczeniu społecznym.

Petycja powinna zawierać dane wnioskodawcy, wskazanie adresata oraz jasny opis sprawy i oczekiwanego działania. Można ją przekazać elektronicznie, listownie lub osobiście, zgodnie z zasadami publikowanymi przez Biuro RPO.

Warto pamiętać o kilku podstawowych zasadach:

1. Dokładnie opisać problem i wskazać, jakiej zmiany dotyczy postulat.
2. Wyjaśnić, dlaczego sprawa ma znaczenie dla obywateli lub określonej grupy społecznej.
3. Przedstawić argumenty i, jeśli to możliwe, dane wspierające proponowane rozwiązanie.
4. Wskazać oczekiwane działanie organu, do którego kierowana jest petycja.

Jeśli sprawa nie należy do kompetencji Rzecznika, dokument może zostać przekazany właściwej instytucji. W przypadku petycji dotyczącej waloryzacji emerytur sprawę skierowano do resortu rodziny, który przedstawił swoje stanowisko.

Debata o inflacji senioralnej pokazuje, że sam poziom waloryzacji nie wyczerpuje dyskusji o sytuacji finansowej emerytów. Znaczenie ma również to, czy stosowany wskaźnik dobrze odzwierciedla strukturę wydatków osób starszych. Na razie ministerstwo pozostaje przy obecnym modelu, a wprowadzenie osobnego indeksu dla seniorów wymagałoby kolejnych decyzji i zmian w prawie.