Kontrola to jednak standardowa procedura, której przebieg określają przepisy, a przedsiębiorca ma w niej nie tylko obowiązki, ale także konkretne prawa. Dobre przygotowanie i znajomość zasad pozwalają przejść przez nią spokojnie i ograniczyć ryzyko niekorzystnych ustaleń.
Kontrola podatkowa a inne formy weryfikacji
Warto najpierw ustalić, z jakim rodzajem czynności przedsiębiorca ma do czynienia. Najprostszą formą są czynności sprawdzające, w których urząd prosi o wyjaśnienia lub przedstawienie dokumentów, na przykład w związku z wnioskiem o zwrot VAT. Kontrola podatkowa jest bardziej sformalizowana i prowadzą ją pracownicy urzędu skarbowego. Odrębną procedurą jest kontrola celno-skarbowa, przeprowadzana przez urzędy celno-skarbowe na nieco innych zasadach. Rodzaj postępowania wpływa na prawa i terminy, dlatego warto dokładnie przeczytać otrzymane pismo.
Zawiadomienie o zamiarze kontroli
Co do zasady kontrola podatkowa nie może rozpocząć się bez uprzedzenia. Urząd wysyła przedsiębiorcy zawiadomienie o zamiarze jej wszczęcia, w którym wskazuje zakres i okres, jakiego będzie dotyczyć. Kontrolę można rozpocząć nie wcześniej niż po upływie siedmiu dni i nie później niż przed upływem trzydziestu dni od doręczenia zawiadomienia. Przepisy przewidują wyjątki, na przykład gdy kontrola dotyczy zwrotu podatku lub istnieje uzasadnione podejrzenie przestępstwa.
Czas między zawiadomieniem a wszczęciem kontroli warto dobrze wykorzystać. To ostatni moment, w którym przedsiębiorca może samodzielnie złożyć korektę deklaracji w zakresie objętym kontrolą, jeśli dostrzeże błędy w rozliczeniach. Po wszczęciu kontroli korekta w tym zakresie nie wywołuje już skutków prawnych aż do jej zakończenia.
Jak przygotować się do kontroli
Pierwszym krokiem jest uporządkowanie dokumentacji za okres wskazany w zawiadomieniu. Należy zgromadzić księgi podatkowe, ewidencje VAT, faktury, umowy z kontrahentami, wyciągi bankowe i dokumenty potwierdzające poniesione koszty. Warto sprawdzić, czy wszystkie dokumenty są kompletne i czy zapisy w księgach odpowiadają rzeczywistym transakcjom.
Dobrą praktyką jest samodzielny przegląd najbardziej ryzykownych obszarów. Należą do nich koszty o charakterze mieszanym, wydatki na samochody, transakcje z podmiotami powiązanymi, rozliczenia z kontrahentami zagranicznymi oraz faktury od dostawców, którzy mogą budzić wątpliwości. Wcześniejsza analiza pozwala przygotować wyjaśnienia i zebrać dodatkowe dowody.
Należy też wyznaczyć osobę odpowiedzialną za kontakt z kontrolerami. Może to być właściciel, członek zarządu, księgowa albo pełnomocnik. Ważne, aby osoba ta znała sprawy firmy i potrafiła rzeczowo odpowiadać na pytania.
Prawa przedsiębiorcy w trakcie kontroli
Kontrolerzy muszą okazać legitymację służbową i doręczyć upoważnienie do przeprowadzenia kontroli, które określa jej zakres. Nie mogą badać spraw wykraczających poza ten zakres. Przedsiębiorca ma prawo uczestniczyć w czynnościach kontrolnych, zgłaszać wnioski dowodowe, składać wyjaśnienia i zapoznawać się z materiałem zebranym w sprawie.
Kontrola powinna być prowadzona w sposób jak najmniej zakłócający funkcjonowanie firmy, zazwyczaj w jej siedzibie lub w miejscu przechowywania dokumentacji. Przepisy prawa przedsiębiorców ograniczają łączny czas kontroli w jednym roku kalendarzowym, a limit zależy od wielkości przedsiębiorstwa. Zasadniczo nie można też prowadzić jednocześnie więcej niż jednej kontroli działalności tego samego przedsiębiorcy. Przedsiębiorca może także wnieść sprzeciw wobec czynności kontrolnych, jeśli zostały one podjęte z naruszeniem przepisów, na przykład bez wymaganego zawiadomienia.
Pełnomocnik w kontroli
Przedsiębiorca nie musi samodzielnie prowadzić rozmów z urzędem. Może ustanowić pełnomocnika, który będzie reprezentował go w trakcie kontroli i w ewentualnym postępowaniu podatkowym. Najczęściej funkcję tę pełnią doradcy podatkowi, radcy prawni lub adwokaci specjalizujący się w prawie podatkowym. Firma ze Śląska może przykładowo powierzyć tę rolę specjaliście z regionu, jeśli doradca podatkowy w Katowicach lub w innym mieście zna już jej rozliczenia i może szybko odnieść się do pytań kontrolerów.
Profesjonalny pełnomocnik pomaga ocenić, które dokumenty należy przedstawić, jak formułować wyjaśnienia i na co zwrócić uwagę w protokole. Pozwala to uniknąć sytuacji, w której nieprecyzyjna odpowiedź przedsiębiorcy staje się podstawą niekorzystnych ustaleń.
Protokół i zastrzeżenia
Kontrola kończy się doręczeniem protokołu, który zawiera ustalenia kontrolerów. Przedsiębiorca ma czternaście dni na zgłoszenie zastrzeżeń lub wyjaśnień i wskazanie dowodów na ich poparcie. To bardzo ważny etap, bo pozwala zakwestionować błędne ustalenia, zanim sprawa trafi do dalszego postępowania.
W tym samym terminie podatnik może również złożyć korektę deklaracji uwzględniającą nieprawidłowości wskazane w protokole. Jeśli tego nie zrobi, a urząd podtrzyma swoje stanowisko, może zostać wszczęte postępowanie podatkowe zakończone decyzją określającą wysokość zobowiązania.
Po zakończeniu kontroli
Jeżeli kontrola nie wykazała nieprawidłowości, sprawa zostaje zamknięta. Gdy urząd stwierdzi uchybienia, a przedsiębiorca się z nimi nie zgadza, ma prawo do obrony w postępowaniu podatkowym, odwołania od decyzji i skargi do sądu administracyjnego. Doradca podatkowy w Katowicach, podobnie jak pełnomocnicy w innych miastach, może reprezentować podatnika na każdym z tych etapów.
Spokój i rzetelna dokumentacja
Kontrola skarbowa nie musi oznaczać kłopotów. Rzetelna dokumentacja, wcześniejszy przegląd rozliczeń, znajomość własnych praw i rzeczowa współpraca z kontrolerami to najlepsza strategia. Przedsiębiorca, który zna przysługujące mu uprawnienia, może skutecznie bronić swojego stanowiska i zakończyć kontrolę bez niepotrzebnych strat.






