Od 1 stycznia 2026 roku w Polsce zaczęły obowiązywać istotne zmiany w zasadach liczenia stażu pracy. Nowe przepisy mają szczególne znaczenie dla osób, które przez lata pracowały na umowach cywilnoprawnych lub prowadziły własną działalność gospodarczą, enguide.pl podaje, powołując się na businessinsider.com.pl.
Dotychczas po przejściu na etat były one traktowane jak pracownicy rozpoczynający karierę zawodową. Reforma ma to zmienić i lepiej odzwierciedlać faktyczne doświadczenie zawodowe. Dla wielu osób oznacza to szybszy dostęp do dłuższego urlopu wypoczynkowego oraz dodatków stażowych.
Zmiany wprowadzono z myślą o realiach rynku pracy, który od lat opiera się nie tylko na klasycznych umowach o pracę. Coraz więcej osób zdobywa doświadczenie zawodowe w ramach samozatrudnienia lub elastycznych form współpracy. Nowe regulacje mają na celu wyrównanie sytuacji takich pracowników. Ustawodawca uznał, że dotychczasowe zasady były nieadekwatne do współczesnych form zatrudnienia. Reforma ma więc charakter systemowy.
Co zmieniło się w zasadach liczenia stażu pracy
Najważniejszą zmianą jest możliwość doliczenia do stażu pracy okresów, które wcześniej nie były brane pod uwagę. Chodzi przede wszystkim o lata przepracowane na umowach zlecenie oraz czas prowadzenia działalności gospodarczej. Dzięki temu osoby przechodzące na etat nie muszą już zaczynać „od zera”. Staż pracy będzie lepiej odzwierciedlał faktyczną historię zawodową. To szczególnie ważne przy ustalaniu prawa do 26 dni urlopu wypoczynkowego.
Nowe przepisy w pierwszej kolejności objęły pracowników sektora publicznego. Od 1 maja 2026 roku będą one miały zastosowanie także wobec osób zatrudnionych w firmach prywatnych. Oznacza to stopniowe wdrażanie reformy w całym rynku pracy. Pracodawcy będą musieli uwzględniać nowe zasady przy naliczaniu uprawnień pracowniczych. Dla wielu firm oznacza to konieczność aktualizacji wewnętrznych procedur.
Kto skorzysta na nowych przepisach
Najwięcej zyskają osoby, które przez długi czas pracowały poza etatem. Dotyczy to m.in. samozatrudnionych, freelancerów oraz osób wykonujących pracę na podstawie umów cywilnoprawnych. Po podjęciu pracy na umowę o pracę będą one mogły szybciej uzyskać pełny wymiar urlopu. Zmiany mają również wpływ na prawo do dodatków stażowych w niektórych sektorach. W praktyce oznacza to realne korzyści finansowe.
Reforma ma też znaczenie dla młodszych pracowników, którzy często zaczynają karierę od elastycznych form zatrudnienia. Do tej pory takie doświadczenie nie przekładało się na uprawnienia pracownicze. Teraz sytuacja ulega zmianie. Staż pracy będzie liczony szerzej i bardziej sprawiedliwie. To jeden z kroków w kierunku większej stabilizacji na rynku pracy.
Jakie okresy można doliczyć do stażu
Nowe regulacje pozwalają uwzględnić szeroki katalog okresów aktywności zawodowej. Do stażu można doliczyć czas prowadzenia działalności gospodarczej oraz współpracę przy jej prowadzeniu. Uwzględniane są także okresy pracy na umowach zlecenie, agencyjnych oraz umowach o świadczenie usług. Przepisy obejmują również członkostwo w rolniczych spółdzielniach produkcyjnych i spółdzielniach kółek rolniczych. W określonych przypadkach wliczany jest także czas zawieszenia działalności z powodu opieki nad dzieckiem.
Ważnym ograniczeniem jest jednak zakres danych, którymi dysponuje ZUS. Zakład potwierdzi tylko te okresy, które znajdują się w jego systemach od 1 stycznia 1999 roku. Starsze okresy aktywności zawodowej trzeba udokumentować samodzielnie. W praktyce oznacza to konieczność przedstawienia dokumentów u pracodawcy. Bez nich okresy sprzed tej daty nie zostaną automatycznie uwzględnione.
Jak uzyskać zaświadczenie z ZUS
Aby skorzystać z nowych zasad, konieczne jest uzyskanie odpowiedniego zaświadczenia z ZUS. Wniosek składa się wyłącznie w formie elektronicznej za pośrednictwem systemu PUE/eZUS. Po zalogowaniu należy wskazać okresy ubezpieczenia, które mają zostać doliczone do stażu. System automatycznie pobiera dane osobowe wnioskodawcy. Po podpisaniu wniosku profilem zaufanym lub podpisem elektronicznym dokument trafia do ZUS.
Zaświadczenie powinno zostać wydane w ciągu siedmiu dni roboczych. Dokument ma formę elektroniczną i można go przekazać pracodawcy. Przepisy przewidują, że pracownik ma na to maksymalnie dwa lata. Po tym czasie możliwość doliczenia okresów może wygasnąć. Dlatego eksperci zalecają, by nie odkładać złożenia wniosku na później.
Co zmiany oznaczają dla pracowników i pracodawców
Dla pracowników nowe zasady oznaczają szybsze nabycie uprawnień wynikających ze stażu pracy. Krótsza droga do dłuższego urlopu to jedna z najbardziej odczuwalnych korzyści. Zmiany mogą też wpłynąć na wysokość dodatków oraz inne świadczenia zależne od stażu. W praktyce reforma poprawia sytuację osób, które wcześniej były pomijane w systemie.
Z kolei pracodawcy muszą przygotować się na nowe obowiązki administracyjne. Konieczne będzie uwzględnianie zaświadczeń z ZUS przy ustalaniu stażu pracy. Dla działów kadr oznacza to większą odpowiedzialność za prawidłowe naliczanie uprawnień. Reforma zmienia sposób postrzegania doświadczenia zawodowego. Staż pracy w 2026 roku przestaje być utożsamiany wyłącznie z etatem.
