Pierwsze oszczędności często pojawiają się w momencie, gdy dochody są jeszcze niewielkie. Student może utrzymywać się ze stypendium, pracy dorywczej albo kilku zmian w tygodniu, a osoba rozpoczynająca karierę zawodową dopiero przyzwyczaja się do regularnej wypłaty. W takiej sytuacji perspektywa zgromadzenia równowartości kilku miesięcznych wydatków może wydawać się odległa, enguide.pl podaje.
- Ile powinna wynosić poduszka finansowa na początku
- Jak zacząć oszczędzać, gdy zarabiasz niewiele
- Student ma kilka sposobów na zwiększenie oszczędności
- Gdzie trzymać pierwsze oszczędności
- Najczęstsze błędy przy budowaniu poduszki
- Jak zwiększać poduszkę wraz ze wzrostem zarobków
- Poduszka finansowa a inwestowanie
- Ile odkładać co miesiąc, żeby osiągnąć konkretny cel
- Co zrobić, gdy trzeba wykorzystać poduszkę
Nie oznacza to jednak, że tworzenie rezerwy finansowej trzeba odłożyć na później. Poduszka finansowa powinna rosnąć razem z możliwościami budżetu, a pierwszy cel może być znacznie niższy niż kilka miesięcy kosztów życia.
Najważniejszy nie jest wysoki pierwszy przelew, lecz stworzenie systemu, który da się utrzymać przez kolejne miesiące.
Poduszka ma przede wszystkim chronić przed sytuacją, w której nagły wydatek oznacza konieczność zaciągnięcia pożyczki albo korzystania z karty kredytowej. Zepsuty laptop potrzebny do nauki, nieplanowana przeprowadzka, opóźniona wypłata czy pilny wydatek związany ze zdrowiem mogą pojawić się niezależnie od tego, ile wynosi miesięczny dochód.
„Poduszka finansowa powinna być przede wszystkim łatwo dostępna i przeznaczona na sytuacje awaryjne, a nie na regularne zakupy czy rozrywkę”.
Ile powinna wynosić poduszka finansowa na początku
Nie ma jednej kwoty odpowiedniej dla każdego. Student mieszkający z rodzicami ma zupełnie inne koszty niż osoba wynajmująca pokój lub mieszkanie w dużym mieście. Podobnie wygląda sytuacja początkującego pracownika z umową o pracę i osoby, która dopiero zdobywa zlecenia.
Najlepiej zacząć od policzenia podstawowych miesięcznych wydatków. Do tej grupy należą przede wszystkim mieszkanie, jedzenie, transport, rachunki, telefon, leki oraz inne koszty, których nie można łatwo wyeliminować.
Przykładowy budżet może wyglądać następująco:
| Miesięczne wydatki | Przykładowa kwota |
|---|---|
| Mieszkanie i opłaty | 1500 zł |
| Jedzenie | 900 zł |
| Transport | 250 zł |
| Telefon i internet | 100 zł |
| Pozostałe podstawowe wydatki | 250 zł |
| Razem | 3000 zł |
Przy takich kosztach pierwszy etap nie musi oznaczać natychmiastowego odkładania 9000 czy 18 000 zł. Początkowym celem może być 500–1000 zł, następnie równowartość jednego miesiąca podstawowych wydatków, a dopiero później większy zapas.
Pierwsze 1000 zł może mieć większe znaczenie dla osoby bez żadnych oszczędności niż odległy cel wynoszący 20 000 zł.
Często przyjmuje się, że pełna rezerwa odpowiada kilku miesiącom podstawowych kosztów. Przy stabilnym dochodzie punktem odniesienia może być 3–6 miesięcy wydatków, natomiast przy nieregularnych zarobkach potrzebny bufor może być większy. Nie jest to jednak sztywna reguła, ponieważ znaczenie mają również możliwość szybkiego znalezienia pracy, wsparcie rodziny i charakter zatrudnienia.
Jak zacząć oszczędzać, gdy zarabiasz niewiele
Największym problemem początkujących oszczędzających nie zawsze jest wysokość dochodu. Często trudniejsze okazuje się ustalenie konkretnej kwoty i momentu jej odkładania.
Przelew na oszczędności wykonany dopiero pod koniec miesiąca oznacza, że najpierw konsumowane są bieżące wpływy. W praktyce może wtedy zabraknąć pieniędzy na budowanie rezerwy. Znacznie prostszy jest automatyczny przelew wykonywany zaraz po otrzymaniu wynagrodzenia, stypendium albo innego regularnego wpływu.
Dobry początek może wyglądać tak:
- Ustal stałą kwotę możliwą do odłożenia każdego miesiąca.
- Przenieś ją na oddzielne konto zaraz po otrzymaniu pieniędzy.
- Nie traktuj tej kwoty jako części budżetu na codzienne zakupy.
- Po kilku miesiącach sprawdź, czy można zwiększyć przelew.
- Każdą wykorzystaną część rezerwy uzupełnij w pierwszej kolejności.
Nie musi to być 500 zł. Jeżeli budżet pozwala na odkładanie 50, 100 albo 200 zł, od tego również można rozpocząć.
„Oszczędzanie małych kwot ma sens wtedy, gdy jest regularne. Jednorazowe odkładanie dużych pieniędzy nie zastąpi nawyku, który można utrzymać przez cały rok”.
Student ma kilka sposobów na zwiększenie oszczędności
W przypadku studenta problemem może być nieregularny dochód. Praca dorywcza, krótkie zlecenia i sezonowe zatrudnienie nie zawsze zapewniają taką samą kwotę każdego miesiąca.
Dlatego zamiast sztywnego procentu od każdego wpływu można zastosować prostą zasadę. Część każdej dodatkowej kwoty trafia do rezerwy, a reszta pozostaje do dyspozycji.
Dodatkowe pieniądze mogą pochodzić między innymi z:
- pracy w dodatkowych godzinach,
- jednorazowych zleceń,
- sprzedaży nieużywanych rzeczy,
- premii lub dodatkowych świadczeń,
- zwrotów i nadpłat,
- pracy sezonowej.
Ważne jest przy tym rozdzielenie pieniędzy na konkretne cele. Środki na wakacje, nowy telefon czy zakup komputera nie powinny być mieszane z funduszem awaryjnym. Jeżeli każda większa potrzeba korzysta z tej samej puli, trudno ocenić, ile pieniędzy faktycznie zabezpiecza budżet.
Poduszka finansowa nie jest funduszem na zachcianki. Jej zadaniem jest przejęcie kosztu wydarzenia, którego nie dało się rozsądnie zaplanować.
Eksperci zajmujący się finansami osobistymi często zwracają uwagę także na prostą zmianę podejścia: najpierw odkładanie, później wydawanie. Nie oznacza to rezygnacji ze wszystkich przyjemności. Chodzi raczej o to, aby oszczędność nie była przypadkową resztką pozostającą na koncie.
Gdzie trzymać pierwsze oszczędności
Miejsce przechowywania poduszki finansowej ma znaczenie, ponieważ pieniądze mogą być potrzebne szybko. Rezerwa awaryjna nie powinna zależeć od aktualnej sytuacji na rynku akcji ani wymagać sprzedaży aktywów w niekorzystnym momencie.
W przypadku początkującego oszczędzającego podstawowym rozwiązaniem może być oddzielne konto oszczędnościowe. Ważne są dostęp do pieniędzy, bezpieczeństwo środków oraz warunki dotyczące oprocentowania i ewentualnych opłat.
Lokata może być przydatna dla części pieniędzy, których nie trzeba wypłacać natychmiast. Nie powinna jednak zastępować całej rezerwy, jeśli wcześniejsze zerwanie lokaty wiąże się z utratą odsetek albo innymi ograniczeniami.
„Rezerwa awaryjna ma być przede wszystkim płynna. Jeżeli dostęp do pieniędzy jest trudny w chwili nagłego wydatku, takie oszczędności tracą część swojej funkcji”.
Dla studenta szczególnie istotne może być rozdzielenie pieniędzy na dwa poziomy. Mały bufor pozostaje natychmiast dostępny, natomiast większa część rezerwy może być przechowywana w produkcie oszczędnościowym zapewniającym odpowiedni dostęp do środków.
Najczęstsze błędy przy budowaniu poduszki
Początkujący często próbują oszczędzać zbyt agresywnie. Po kilku tygodniach okazuje się, że zabrakło pieniędzy na podstawowe wydatki i zgromadzona kwota wraca na konto bieżące. Taki schemat może powtarzać się miesiącami.
Drugim błędem jest ustawienie celu oderwanego od realnej sytuacji. Hasło „muszę odłożyć 30 tysięcy złotych” może nie pomagać osobie, która dopiero zaczyna pracę i ma możliwość odkładania 150 zł miesięcznie.
Znacznie praktyczniejsze jest podzielenie procesu na etapy:
- pierwszy cel: 500–1000 zł,
- drugi cel: jeden miesiąc podstawowych wydatków,
- trzeci cel: trzy miesiące kosztów,
- kolejny etap: zwiększenie rezerwy zgodnie ze stabilnością dochodów.
Każdy osiągnięty poziom powinien być traktowany jako osobny etap, a nie jako powód do zwiększania wydatków.
Kolejnym problemem jest wykorzystywanie oszczędności na rzeczy, które można zaplanować. Nowy telefon, weekendowy wyjazd czy zakup ubrań nie są typowymi powodami do sięgania po fundusz awaryjny. Jeśli takie wydatki regularnie zmniejszają rezerwę, potrzebny jest osobny budżet na cele krótkoterminowe.
Jak zwiększać poduszkę wraz ze wzrostem zarobków
Pierwsza praca często nie jest ostatnim etapem finansowej sytuacji młodej osoby. Wraz ze wzrostem wynagrodzenia można zwiększać również miesięczne oszczędności, bez konieczności odkładania całej podwyżki.
Przykładowo, jeśli pensja wzrośnie o 700 zł, część tej kwoty może zostać skierowana do poduszki, a pozostała część zwiększyć bieżący budżet. Dzięki temu poziom życia rośnie wolniej niż dochód, a różnica zasila oszczędności.
Dobrym momentem na zwiększenie wpłat są także dodatkowe wpływy. Jednorazowa premia, dodatkowe zlecenie czy sprzedaż niepotrzebnego sprzętu nie muszą w całości trafić na konsumpcję.
„Najłatwiej zwiększać oszczędności wtedy, gdy rosną dochody, ponieważ część dodatkowych pieniędzy można od razu przeznaczyć na rezerwę bez gwałtownego ograniczania codziennych wydatków”.
Ważna jest też kontrola kosztów stałych. Abonamenty, nieużywane usługi, częste dostawy jedzenia czy impulsywne zakupy mogą pojedynczo wyglądać niegroźnie, ale w skali kilku miesięcy tworzą kwotę, która mogłaby zasilić fundusz awaryjny.
Poduszka finansowa a inwestowanie
Budowanie rezerwy i inwestowanie to dwa różne zadania. Oszczędności awaryjne mają być dostępne wtedy, gdy pojawi się nagły problem. Inwestycje mogą natomiast podlegać wahaniom wartości, dlatego nie powinny automatycznie zastępować gotówkowego bufora.
Dla osoby dopiero rozpoczynającej samodzielne zarządzanie pieniędzmi rozsądne jest najpierw uporządkowanie bieżącego budżetu i stworzenie podstawowej rezerwy. Dopiero później można rozdzielać nadwyżki pomiędzy cele długoterminowe.
Dotyczy to również studentów, którzy zaczynają interesować się inwestowaniem po otrzymaniu pierwszych regularnych dochodów. Pieniądze potrzebne w najbliższych miesiącach nie powinny być uzależnione od tego, czy rynek finansowy akurat rośnie, czy spada.
Inwestowanie ma służyć pomnażaniu kapitału w dłuższym terminie, natomiast poduszka ma chronić płynność w krótkim terminie.
Ile odkładać co miesiąc, żeby osiągnąć konkretny cel
Tempo budowania rezerwy zależy przede wszystkim od miesięcznej nadwyżki. Przy celu 3000 zł odkładanie 100 zł miesięcznie oznacza około 30 miesięcy, a przy 300 zł miesięcznie ten sam cel można osiągnąć w około 10 miesięcy, pomijając odsetki.
Nie trzeba jednak czekać na pełną kwotę, aby rezerwa zaczęła działać. Każde kolejne 500 czy 1000 zł zmniejsza skalę problemu w przypadku niespodziewanego wydatku.
Praktyczny plan dla osoby zaczynającej od zera może wyglądać następująco:
- Przez pierwszy miesiąc przeanalizować wszystkie podstawowe wydatki.
- Ustawić automatyczny przelew na konto oszczędnościowe.
- Zbudować pierwszy bufor w wysokości 500–1000 zł.
- Zwiększyć cel do równowartości jednego miesiąca koniecznych wydatków.
- Stopniowo dążyć do rezerwy obejmującej kilka miesięcy kosztów życia.
Najważniejsze, aby miesięczna kwota była realna. Lepiej konsekwentnie odkładać 150 zł niż przez dwa miesiące próbować odkładać 600 zł, a następnie całkowicie przerwać oszczędzanie.
Co zrobić, gdy trzeba wykorzystać poduszkę
Wykorzystanie rezerwy nie oznacza porażki. Jeżeli pieniądze zostały przeznaczone na rzeczywiście nagły i konieczny wydatek, właśnie do tego służyły.
Po wykorzystaniu części oszczędności należy potraktować odbudowę funduszu jako jeden z ważniejszych celów budżetu. Nie trzeba jednak od razu wracać do maksymalnego poziomu. Najpierw można odtworzyć podstawowy bufor, a następnie ponownie zwiększać go do docelowej wysokości.
Dobrze sprawdza się również zapisanie przyczyny wykorzystania pieniędzy. Jeśli fundusz został użyty na awarię sprzętu potrzebnego do pracy, podobny wydatek może zostać uwzględniony w przyszłym planowaniu. Jeżeli pieniądze zniknęły przez serię spontanicznych zakupów, problem dotyczy raczej budżetu niż poduszki finansowej.
Dla studenta i osoby rozpoczynającej karierę najważniejszy jest więc nie konkretny rekord oszczędności, lecz stworzenie pierwszego własnego zabezpieczenia. Nawet niewielka rezerwa może ograniczyć konieczność korzystania z pożyczki przy niespodziewanym wydatku, a wraz ze wzrostem dochodów można ją stopniowo powiększać. Poduszka finansowa zaczyna się od kwoty, którą można regularnie odkładać, a nie od idealnego poziomu zapisującego się w tabeli.
