Paracetamol jest jednym z najczęściej stosowanych leków przeciwbólowych i przeciwgorączkowych. W Polsce można go kupić w aptekach, a preparaty zawierające tę substancję są dostępne również w innych punktach sprzedaży. Sięga się po niego przy bólu głowy, gorączce, dolegliwościach mięśniowych i objawach przeziębienia. Wyniki badania przeprowadzonego przez naukowców z Uniwersytetu w Edynburgu wskazują jednak, że regularne przyjmowanie dużych dawek paracetamolu może podnosić ciśnienie tętnicze u osób z nadciśnieniem, enguide.pl podaje, powołując się nа portal.abczdrowie.pl.
Badacze zaobserwowali różnicę między pacjentami przyjmującymi lek a osobami otrzymującymi placebo. W grupie stosującej paracetamol ciśnienie skurczowe wzrosło średnio o około 5 mmHg. To istotna informacja dla osób, które przyjmują środki przeciwbólowe przez wiele dni lub tygodni, zwłaszcza jeśli jednocześnie leczą się z powodu chorób układu krążenia.
Co wykazało badanie paracetamolu?
Badanie przeprowadzono w Centrum Badań Klinicznych Uniwersytetu w Edynburgu we współpracy z NHS Lothian. Objęło ono 110 pacjentów z rozpoznanym nadciśnieniem tętniczym. Uczestników podzielono na dwie grupy, aby porównać wpływ paracetamolu z działaniem placebo.
Pierwsza grupa przyjmowała 1 g paracetamolu cztery razy dziennie, co odpowiadało łącznej dawce 4 g na dobę. Druga otrzymywała preparat bez substancji czynnej. Obserwacja trwała dwa tygodnie, a naukowcy kontrolowali między innymi zmiany ciśnienia tętniczego.
Wyniki pokazały, że regularne stosowanie paracetamolu w badanej dawce wiązało się ze wzrostem ciśnienia skurczowego o około 5 mmHg w porównaniu z grupą placebo. Zmiana była widoczna już czwartego dnia i utrzymywała się przez pozostałą część obserwacji.
Co istotne, zależność zaobserwowano zarówno u osób przyjmujących leki na nadciśnienie, jak i u pacjentów, którzy nie stosowali wcześniej terapii obniżającej ciśnienie.
Wynik dotyczy konkretnej grupy pacjentów i określonego schematu dawkowania. Nie oznacza, że każda tabletka paracetamolu wywołuje taki sam efekt u wszystkich osób.
„Dwutygodniowe leczenie paracetamolem podnosi ciśnienie tętnicze u pacjentów z nadciśnieniem” – tak główny wniosek badania przedstawia prof. James Dear z Uniwersytetu w Edynburgu, cytowany w materiałach dotyczących eksperymentu.
Zaobserwowany wzrost nie oznacza automatycznie, że u każdego pacjenta dojdzie do zawału lub udaru. Pokazuje jednak, że wpływ leku na ciśnienie może mieć znaczenie kliniczne, szczególnie przy długotrwałym stosowaniu i istniejących czynnikach ryzyka sercowo-naczyniowego.
Czy paracetamol zwiększa ryzyko zawału serca i udaru mózgu?
Paracetamol a ryzyko zawału i udaru to zagadnienie wymagające rozróżnienia między wynikiem badania a jego możliwymi konsekwencjami zdrowotnymi. Naukowcy zaobserwowali wzrost ciśnienia tętniczego, a podwyższone ciśnienie jest uznanym czynnikiem ryzyka chorób serca i naczyń krwionośnych.
Badanie nie wykazało jednak bezpośrednio, że przyjmowanie paracetamolu doprowadziło do większej liczby zawałów lub udarów. Uczestników obserwowano przez dwa tygodnie, a głównym przedmiotem analizy były zmiany ciśnienia, nie częstość poważnych zdarzeń sercowo-naczyniowych.
Znaczenie wyników polega na czymś innym. Jeżeli lek przyjmowany regularnie podnosi ciśnienie u osoby, która już zmaga się z nadciśnieniem, może utrudniać utrzymanie prawidłowych wartości. Przy długotrwałym leczeniu bólu taki efekt powinien być uwzględniany podczas oceny korzyści i potencjalnych zagrożeń.
Do czynników, które wymagają szczególnej uwagi, należą:
- rozpoznane nadciśnienie tętnicze;
- choroba wieńcowa lub przebyte incydenty sercowo-naczyniowe;
- długotrwałe przyjmowanie leków przeciwbólowych;
- trudności z uzyskaniem prawidłowego ciśnienia mimo leczenia;
- jednoczesne występowanie innych czynników ryzyka, takich jak cukrzyca czy przewlekła choroba nerek.
Pojedynczy pomiar ciśnienia nie przesądza o rozpoznaniu problemu. Regularne pomiary pomagają jednak ocenić, czy wartości utrzymują się na podwyższonym poziomie.
W przypadku osób z nadciśnieniem decyzja o dłuższym stosowaniu paracetamolu powinna uwzględniać nie tylko skuteczność przeciwbólową, ale również choroby współistniejące, przyjmowane preparaty i dotychczasową kontrolę ciśnienia.
Jednorazowa dawka a codzienne przyjmowanie leku
Wyników badania nie należy interpretować jako ostrzeżenia przed każdym użyciem paracetamolu. Naukowcy analizowali regularne przyjmowanie maksymalnej dawki dobowej przez dwa tygodnie, a nie pojedynczą tabletkę zażytą z powodu bólu głowy.
Dr Iain MacIntyre, główny badacz i konsultant w NHS Lothian, zwracał uwagę na znaczenie czasu stosowania leku. Według jego stanowiska największe znaczenie wyniki mają dla osób, które przyjmują paracetamol regularnie z powodu przewlekłego bólu.
„Nie chodzi o krótkotrwałe stosowanie paracetamolu na ból głowy czy gorączkę” – podkreślał badacz, wskazując na potrzebę ostrożniejszej oceny długotrwałego leczenia.
Różnice między krótkim a regularnym stosowaniem można przedstawić następująco:
| Sytuacja | Co wynika z dostępnych informacji? |
|---|---|
| Jednorazowe przyjęcie leku | Badanie nie oceniało osobno ryzyka po pojedynczej dawce. |
| Stosowanie przez kilka dni | Znaczenie mają dawka, wskazania oraz indywidualny stan zdrowia. |
| Regularne stosowanie przez dwa tygodnie | W badanej grupie z nadciśnieniem zaobserwowano wzrost ciśnienia skurczowego. |
| Długotrwałe leczenie przewlekłego bólu | Wskazana jest okresowa ocena skuteczności, dawkowania i ryzyka przez lekarza. |
Nie należy samodzielnie odstawiać leków na nadciśnienie ani zastępować ich paracetamolem. Nie powinno się też automatycznie zamieniać paracetamolu na inny środek przeciwbólowy, ponieważ alternatywne preparaty również mogą powodować działania niepożądane.
Wpływ paracetamolu na wątrobę i inne działania niepożądane
Podczas badania naukowcy odnotowali także niewielki, ale statystycznie istotny wzrost aktywności enzymu wątrobowego ALT. Parametr ten może dostarczać informacji o stanie wątroby, jednak sam wzrost nie jest równoznaczny z rozpoznaniem jej uszkodzenia.
W analizowanym eksperymencie aktywność ALT wróciła do wartości prawidłowych w ciągu dwóch tygodni od zakończenia przyjmowania badanego preparatu. Obserwacja ta dotyczyła uczestników tego konkretnego badania i nie pozwala uznać każdej sytuacji związanej z podwyższonym ALT za niegroźną.
Najpoważniejszym znanym zagrożeniem związanym z paracetamolem jest uszkodzenie wątroby po przekroczeniu zalecanej dawki. Ryzyko może wzrastać również wtedy, gdy kilka różnych preparatów zawiera tę samą substancję czynną i są przyjmowane równocześnie.
Przed zastosowaniem leku należy sprawdzić:
- Jaką ilość paracetamolu zawiera pojedyncza tabletka lub saszetka.
- Czy inne stosowane preparaty na przeziębienie również zawierają paracetamol.
- Jakie dawkowanie przewidziano w ulotce dla danej postaci leku.
- Czy występują choroby wątroby lub nerek, niedożywienie albo problemy związane ze spożywaniem alkoholu.
- Czy długotrwałe przyjmowanie środka przeciwbólowego wymaga konsultacji z lekarzem.
Większa dawka nie oznacza lepszego efektu przeciwbólowego, ale może zwiększać ryzyko poważnych powikłań.
W przypadku podejrzenia przedawkowania należy pilnie skontaktować się z pomocą medyczną, nawet jeśli nie występują jeszcze wyraźne objawy. Uszkodzenie wątroby może początkowo przebiegać bez charakterystycznych dolegliwości.
Kto powinien zachować szczególną ostrożność?
Nie każda osoba może stosować paracetamol na takich samych zasadach. Odpowiednie dawkowanie zależy między innymi od wieku, masy ciała, stanu wątroby i nerek oraz innych przyjmowanych leków.
Szczególnej uwagi wymagają osoby, które:
- miały wcześniej reakcję alergiczną na paracetamol;
- chorują na schorzenia wątroby lub nerek;
- regularnie nadużywają alkoholu;
- przyjmują inne preparaty przeciwbólowe lub leki na przeziębienie;
- mają nadciśnienie i potrzebują długotrwałego leczenia bólu.
W takich przypadkach dobór leku i dawkowania warto omówić z lekarzem lub farmaceutą. Pacjenci przyjmujący paracetamol przez dłuższy czas powinni również ustalić, czy dalsze stosowanie jest uzasadnione i czy potrzebne są dodatkowe pomiary ciśnienia lub badania kontrolne.
Paracetamol może być stosowany w ciąży i podczas karmienia piersią, jeśli istnieją wskazania, a lek jest przyjmowany zgodnie z zaleceniami. W tych sytuacjach również należy stosować możliwie najmniejszą skuteczną dawkę przez możliwie krótki czas, po uwzględnieniu indywidualnych okoliczności.
Czy należy przestać stosować paracetamol?
Wyniki badania nie uzasadniają całkowitej rezygnacji z paracetamolu. Lek nadal ma zastosowanie w leczeniu bólu i gorączki, ale jego regularne przyjmowanie wymaga indywidualnej oceny, szczególnie u osób z rozpoznanym nadciśnieniem.
W badaniu uczestniczyło 110 pacjentów, a obserwacja trwała dwa tygodnie. To wystarczający okres, by wykryć opisaną zmianę ciśnienia w badanej grupie, ale zbyt krótki, by na podstawie samego eksperymentu określić częstość zawałów i udarów wśród osób stosujących lek przez wiele lat.
Najważniejsza praktyczna zasada dotyczy więc sposobu stosowania preparatu. Doraźne przyjęcie zgodnie z ulotką to inna sytuacja niż regularne zażywanie maksymalnej dawki dobowej przez dłuższy czas. Osoby z nadciśnieniem, przewlekłym bólem lub chorobami współistniejącymi powinny omówić z lekarzem dalsze leczenie, zamiast samodzielnie odstawiać lek albo zwiększać dawkę.
