Cudzoziemcy w Polsce: wyrok TSUE a karta pobytu. Co zmienia się przy bezczynności wojewody

Trybunał Sprawiedliwości UE w Luksemburgu. Fot. Cédric Puisney, CC BY 2.0, Wikimedia Commons

Wyrok TSUE z 12 listopada 2026 r. nie skraca automatycznie czekania na kartę pobytu, ale daje cudzoziemcom mocny argument w sądzie. Trybunał uznał, że Polska nie mogła bez końca zawieszać terminów w sprawach pobytowych, tłumacząc się napływem uchodźców z Ukrainy. Dla kogoś, kto od miesięcy czeka na decyzję wojewody, to ważny sygnał – ale nie gotowa decyzja.

Chodzi o sprawę C-254/25 Wojewoda Śląski (InfoCuria, TSUE). Pytanie zadał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach. Rozpatruje on skargę obywatela państwa spoza UE, który w kwietniu 2024 r. złożył wniosek o zezwolenie na pobyt czasowy w celu studiów i nie dostał decyzji mimo ponaglenia.

Najważniejsze

  • Wniosek o pobyt w celu studiów urząd powinien rozpatrzyć w ciągu 90 dni od złożenia kompletnego wniosku – tak mówi unijna dyrektywa 2016/801.
  • Według TSUE po 31 grudnia 2022 r. napływ uchodźców z Ukrainy trudno już uznać za okoliczność nieprzewidywalną.
  • Polski przepis zawieszający terminy (art. 100d specustawy) nadal obowiązuje – obecnie do 4 marca 2027 r. O konkretnej sprawie zdecyduje sąd krajowy.

Wyrok TSUE w skrócie: co orzekł Trybunał, co to znaczy dla Ciebie

Co powiedział TSUE Co to oznacza w praktyce
Napływ uchodźców po 24 lutego 2022 r. mógł być siłą wyższą Krótkie zawieszenie terminów na początku wojny mogło być zgodne z prawem UE
Siła wyższa usprawiedliwia opóźnienie tylko tak długo, jak to konieczne Państwo musi pokazać, że naprawdę starało się nadrobić zaległości
Po 31.12.2022 r. sytuacja nie wydaje się już nieprzewidywalna Opóźnienia z lat 2023–2026 trudniej usprawiedliwić wojną w Ukrainie
Trybunał ma wątpliwości co do wyłączenia skarg na bezczynność do 30 września 2025 r. Argument dla osób, którym urząd odpowiadał, że skarga „nie przysługuje”
Musi istnieć kontrola sądowa Sąd administracyjny ocenia, czy wyjątek był uzasadniony w Twojej sprawie

Trybunał dodał, że Polska mogła szukać węższych rozwiązań, np. wydłużyć terminy tylko w części spraw albo nadać niektórym sprawom priorytet. Zamiast tego zawieszenie objęło niemal wszystkie postępowania pobytowe.

Art. 100d nadal działa. Co mówi prawo dziś

Specustawa o pomocy obywatelom Ukrainy przewiduje, że w sprawach o pobyt czasowy, stały i rezydenta długoterminowego UE prowadzonych przez wojewodę terminy nie biegną. Według pisma, które Rzecznik Praw Obywatelskich opublikował w swoim BIP (odpowiedź MSWiA z 30.06.2026), obecny koniec tego okresu to 4 marca 2027 r. Wcześniej termin przesuwano kilka razy: do 24 sierpnia 2023 r., 4 marca 2024 r., 30 czerwca 2024 r., 30 września 2025 r. i 4 marca 2026 r.

W tym samym piśmie MSWiA przyznaje, że sądy coraz częściej nie stosują art. 100d. Naczelny Sąd Administracyjny już 19 maja 2025 r. (II OSK 2921/24) odmówił jego zastosowania do okresu po 30 czerwca 2024 r., powołując się na Konstytucję. Podobnie orzekały później NSA i kilka sądów wojewódzkich, m.in. w Gdańsku, Wrocławiu, Gliwicach, Łodzi i Poznaniu. Wyrok TSUE dokłada do tego argument z prawa unijnego.

Skala problemu jest duża. Według danych z tego pisma w 2025 r. do wojewodów wpłynęło 508 109 wniosków o pobyt czasowy, z czego 56,5% złożyli obywatele Ukrainy. Od 1 stycznia do 1 czerwca 2026 r. było ich 212 153.

Kogo wyrok dotyczy najbardziej

  • Studenci – sprawa dotyczyła wprost pobytu w celu studiów. Dyrektywa 2016/801 obejmuje też m.in. naukowców, stażystów i wolontariuszy.
  • Osoby, które czekają na decyzję dłużej niż kilka miesięcy i dostały od urzędu informację, że terminy są zawieszone.
  • Osoby, którym sąd lub urząd odmówił rozpatrzenia skargi na bezczynność z powodu specustawy.

Czy ten sam tok rozumowania zadziała przy pobycie w celu pracy albo łączeniu rodzin, ocenią sądy w konkretnych sprawach. Wyrok nie mówi tego wprost.

Co możesz zrobić, jeśli długo czekasz na decyzję

  1. Zbierz dowody: datę złożenia wniosku, potwierdzenie z systemu MOS lub stempel w paszporcie, korespondencję z urzędem. Jak wygląda potwierdzenie złożenia wniosku w MOS, opisaliśmy w tekście o skanach paszportu i załącznikach we wniosku pobytowym.
  2. Sprawdź, czy Twój wniosek jest kompletny. Termin 90 dni z dyrektywy liczy się od złożenia kompletnego wniosku.
  3. Złóż ponaglenie do Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców za pośrednictwem wojewody (art. 37 Kodeksu postępowania administracyjnego).
  4. Jeśli to nie pomoże, możesz rozważyć skargę na bezczynność do wojewódzkiego sądu administracyjnego i powołać się w niej na wyrok C-254/25 oraz orzeczenia NSA.

Pamiętaj, że wyrok TSUE nie daje gwarancji wygranej. Każdą sprawę sąd ocenia osobno. Przed skargą warto porozmawiać z prawnikiem albo organizacją, która bezpłatnie pomaga migrantom. Informacji o swojej sprawie szukaj w urzędzie wojewódzkim, który ją prowadzi.

Co dalej

Teraz WSA w Gliwicach musi zdecydować, czy polskie przepisy spełniały warunki siły wyższej w sprawie studenta. Od tego, jak sądy zastosują wyrok, zależy, czy wojewodowie będą musieli szybciej wydawać decyzje. Zmiana samego art. 100d wymagałaby decyzji Sejmu.

Jeśli w ostatnich tygodniach miałeś problem z wysłaniem wniosku, przeczytaj też, co zrobić po awarii systemu MOS.

Fot.: Budynek Trybunału Sprawiedliwości UE w Luksemburgu. Cédric Puisney, CC BY 2.0, Wikimedia Commons.

Udostępnij