Na jedno z najbardziej widowiskowych zjawisk astronomicznych widocznych z Polski trzeba będzie czekać do 13 lipca 2075 roku. Tego dnia pas centralnej fazy zaćmienia przejdzie przez południowo-wschodnią część kraju, a obserwatorzy znajdujący się w odpowiednim miejscu zobaczą wokół Księżyca jasną obręcz słonecznego światła, enguide.pl podaje, powołując się na dziendobry.tvn.pl.
Najlepszych warunków należy spodziewać się na Podkarpaciu, szczególnie w rejonie Bieszczadów. W pasie pierścieniowej fazy niezwykły widok może utrzymywać się przez około cztery minuty. W pozostałych regionach Polski zjawisko będzie miało formę głębokiego zaćmienia częściowego.
Niebo nie stanie się zupełnie ciemne. Światło wyraźnie osłabnie, a otoczenie może przybrać chłodniejszy odcień. Największe wrażenie zrobi jednak cienki pierścień pozostający wokół tarczy Księżyca.
Kiedy nastąpi zaćmienie Słońca w Polsce?
Zaćmienie Słońca w Polsce rozpocznie się rankiem 13 lipca 2075 roku. Maksymalna faza w południowo-wschodniej części kraju przypadnie około godziny 6:40, choć dokładny czas będzie zależał od miejsca obserwacji.
W całej Polsce Księżyc zakryje znaczną część słonecznej tarczy. W wielu regionach faza zjawiska przekroczy 80 procent, natomiast w południowo-wschodnich województwach będzie jeszcze większa. Pas zaćmienia pierścieniowego obejmie ograniczony obszar, dlatego różnica kilkudziesięciu kilometrów może zdecydować o tym, czy obserwator zobaczy pełny świetlisty pierścień, czy jedynie bardzo wąski sierp Słońca.
Wśród miast i regionów położonych blisko najlepszego pasa obserwacyjnego wymienia się okolice Krakowa, Rzeszowa i Lublina. Najbardziej korzystne położenie będą miały jednak miejscowości znajdujące się dalej na południe oraz wschód, zwłaszcza na Podkarpaciu.
Komentarz astronomiczny: podczas zjawisk centralnych miejsce obserwacji ma większe znaczenie niż w przypadku zwykłego zaćmienia częściowego. Poza pasem pierścieniowym nawet bardzo głębokie zakrycie Słońca nie utworzy zamkniętej obręczy światła.
Bieszczady mogą stać się centrum obserwacji
Największe zainteresowanie wzbudza zaćmienie Słońca w Bieszczadach, ponieważ właśnie nad tym regionem ma przebiegać jeden z najkorzystniejszych fragmentów pasa widoczności. W odpowiednio wybranym miejscu pierścieniowa faza może trwać blisko czterech minut.
Bieszczady mają również praktyczną przewagę nad dużymi miastami. Otwarty horyzont, mniejsze zanieczyszczenie świetlne oraz liczne wzniesienia ułatwią znalezienie punktu z dobrym widokiem na poranne niebo. Problemem mogą być mgły oraz niskie chmury, które latem pojawiają się w dolinach i całkowicie zasłaniają Słońce.
Potencjalnie dobre miejsca obserwacji będą miały kilka wspólnych cech:
- odsłonięty horyzont od strony wschodniej;
- brak wysokich drzew i budynków na linii widzenia;
- możliwość bezpiecznego ustawienia sprzętu fotograficznego;
- położenie wewnątrz pasa zaćmienia pierścieniowego;
- dogodny dojazd przed wschodem lub krótko po wschodzie Słońca.
Wybór miejscowości nie powinien opierać się wyłącznie na nazwie regionu. Dokładna trasa centralnej fazy będzie znacznie węższa niż obszar widoczności zaćmienia częściowego.
Miłośnicy astronomii podkreślają, że przygotowania do podobnych wydarzeń często rozpoczynają się wiele miesięcy wcześniej. Najbardziej doświadczeni obserwatorzy wybierają kilka alternatywnych lokalizacji, aby w razie zachmurzenia móc zmienić miejsce.
Dlaczego wokół Księżyca pojawi się pierścień?
Pierścieniowe zaćmienie Słońca występuje wtedy, gdy Księżyc przechodzi dokładnie pomiędzy Ziemią a Słońcem, lecz jego widoczna tarcza jest zbyt mała, aby zasłonić całą gwiazdę. Dzieje się tak, gdy Księżyc znajduje się w pobliżu dalszej części swojej orbity wokół Ziemi.
Orbita Księżyca nie jest idealnym okręgiem. Odległość naturalnego satelity od Ziemi zmienia się, dlatego zmienia się również jego pozorna wielkość na niebie. Podczas zaćmienia całkowitego tarcza Księżyca zakrywa Słońce, natomiast podczas zaćmienia pierścieniowego pozostawia widoczną zewnętrzną część słonecznej tarczy.
Ten jasny obwód bywa określany mianem ognistego pierścienia. Nie oznacza jednak, że światło jest na tyle słabe, aby można było patrzeć na nie bez zabezpieczenia. Nawet bardzo wąski fragment odsłoniętej tarczy Słońca może uszkodzić wzrok.
| Rodzaj zaćmienia | Położenie Księżyca | Wygląd Słońca | Czy potrzebna jest ochrona oczu? |
|---|---|---|---|
| Częściowe | Księżyc zasłania fragment tarczy | Słońce przypomina sierp | Tak, przez cały czas |
| Pierścieniowe | Tarcza Księżyca jest pozornie mniejsza | Widoczny jasny pierścień | Tak, przez cały czas |
| Całkowite | Księżyc zakrywa całą tarczę | Widoczna jest korona słoneczna | Filtry zdejmuje się wyłącznie podczas pełnej fazy całkowitej |
Komentarz ekspercki: zaćmienie pierścieniowe nie ma bezpiecznego momentu do obserwacji gołym okiem. W przeciwieństwie do pełnej fazy zaćmienia całkowitego część fotosfery Słońca pozostaje widoczna przez cały czas.
Jak bezpiecznie obserwować zaćmienie?
Osoby sprawdzające, jak obserwować zaćmienie Słońca, powinny przygotować odpowiednie filtry. Zwykłe okulary przeciwsłoneczne, przyciemnione szkło, płyty CD, klisze fotograficzne oraz domowe filtry nie zapewniają ochrony przed promieniowaniem.
Najprostszym rozwiązaniem są okulary przeznaczone do obserwacji Słońca, zgodne z normą ISO 12312-2. Przed użyciem trzeba sprawdzić, czy powierzchnia filtra nie jest porysowana, pęknięta lub odklejona od oprawki.
Bezpieczna obserwacja wymaga zachowania kilku zasad:
- Założyć okulary ochronne przed skierowaniem wzroku w stronę Słońca.
- Nie używać lornetki ani teleskopu bez filtra zamontowanego przed obiektywem.
- Nie patrzeć przez aparat fotograficzny wyposażony jedynie w okulary zaćmieniowe.
- Kontrolować dzieci podczas całego zjawiska.
- Wyrzucić lub wymienić uszkodzone filtry.
Do obserwacji można wykorzystać także metodę projekcji. Niewielki otwór wykonany w kartonie pozwoli wyświetlić obraz słonecznej tarczy na jasnej powierzchni. Podobny efekt daje światło przechodzące przez szczeliny między liśćmi drzew, które podczas zaćmienia tworzy na ziemi dziesiątki małych sierpów.
Najważniejszy jest filtr znajdujący się przed urządzeniem optycznym. Światło skupione przez lornetkę lub teleskop może zniszczyć filtr trzymany dopiero przy oku. Takie ustawienie grozi natychmiastowym urazem wzroku.
Gdzie zobaczyć pierścieniowe zaćmienie wcześniej?
Osoby, które nie zamierzają czekać na zaćmienie Słońca 2075, będą miały wcześniejsze okazje do zobaczenia podobnego zjawiska poza Polską. Najbliższe dogodnie położone pasy pierścieniowej fazy przejdą przez popularne regiony turystyczne Europy.
| Data | Regiony widoczności fazy pierścieniowej | Charakterystyka |
|---|---|---|
| 26 stycznia 2028 roku | Portugalia, okolice Madery, Hiszpania oraz inne obszary pasa zjawiska | Dobra okazja dla podróżujących na Atlantyk i Półwysep Iberyjski |
| 1 czerwca 2030 roku | Grecja, Turcja oraz część północnej Afryki i Azji | Zjawisko widoczne między innymi w rejonach Aten i Stambułu |
| 13 lipca 2075 roku | Południowo-wschodnia Polska i inne części Europy | Pierścień widoczny z wybranych regionów kraju |
W 2028 roku pas centralnej fazy obejmie część Portugalii i Hiszpanii. W 2030 roku przejdzie przez Grecję oraz Turcję, dzięki czemu obserwacje będzie można połączyć z podróżą do popularnych miast południowej Europy.
Przy planowaniu zagranicznego wyjazdu trzeba sprawdzić nie tylko trasę cienia, ale również wysokość Słońca nad horyzontem, statystyczne zachmurzenie oraz czas trwania fazy pierścieniowej. Punkt położony bliżej centralnej linii zapewnia zwykle dłuższy i bardziej symetryczny pierścień.
Najczęstsze pytania
Kiedy będzie najbliższe pierścieniowe zaćmienie Słońca w Polsce?
Zjawisko nastąpi 13 lipca 2075 roku. Najlepsze warunki wystąpią rano w południowo-wschodniej części kraju.
O której godzinie rozpocznie się zaćmienie?
Dokładne godziny będą zależne od miejscowości. Maksymalnej fazy na południowym wschodzie należy spodziewać się około godziny 6:40.
Gdzie będzie widać jasny pierścień?
Pas pierścieniowej fazy przejdzie przez część południowo-wschodniej Polski. Szczególnie dobre warunki prognozuje się dla Podkarpacia, Bieszczadów oraz miejscowości położonych w pobliżu centralnej linii zjawiska.
Czy zaćmienie będzie widoczne w całym kraju?
Tak, ale w większości Polski będzie miało formę głębokiego zaćmienia częściowego. Zamknięty pierścień zobaczą wyłącznie osoby znajdujące się wewnątrz wąskiego pasa fazy centralnej.
Czy można patrzeć na pierścieniowe zaćmienie bez okularów?
Nie. Bezpieczna obserwacja zaćmienia wymaga certyfikowanych filtrów przez cały czas trwania zjawiska, ponieważ fragment jasnej tarczy Słońca nigdy nie zostanie całkowicie zasłonięty.
13 lipca 2075 roku południowo-wschodnia Polska stanie się jednym z najlepszych europejskich miejsc do obserwacji porannego nieba. O powodzeniu zdecydują trzy elementy: położenie wewnątrz pasa pierścieniowego, odsłonięty wschodni horyzont i bezchmurna pogoda.
