Wymowa th po angielsku: ćwiczenia dla Polaków

Wymowa th po angielsku sprawia Polakom trudność głównie dlatego, że w polskim nie ma bezpośrednich odpowiedników dźwięków /θ/ i /ð/. Sam zapis „th” też nie wystarcza: w think słychać bezdźwięczne /θ/, a w this dźwięczne /ð/, choć oba słowa zaczynają się od tych samych liter,  enguide.pl  podaje

Najskuteczniejszy trening nie polega na wielokrotnym czytaniu listy słówek. Trzeba nauczyć język właściwej pozycji, odróżnić oba dźwięki, a następnie przenieść je do krótkich zdań i normalnego tempa mowy.

Dla kogo jest ten poradnik i jaki problem rozwiązuje

Poradnik jest przeznaczony przede wszystkim dla osób na poziomie A2/B1, które znają podstawowe słownictwo, ale nadal wymawiają think jak „sink” albo „fink”, three jak „sri”, a this jak „dis” lub „zis”. Taki sposób mówienia często pozwala się porozumieć, lecz może prowadzić do nieporozumień, szczególnie gdy błędny dźwięk tworzy inne istniejące słowo.

Problem nie wynika z braku zdolności do języków. Polski aparat mowy po prostu nie używa na co dzień szczelinowych dźwięków międzyzębowych charakterystycznych dla standardowej wymowy angielskiej.

Najważniejsza zmiana zaczyna się nie od zapamiętywania reguły, lecz od świadomego wysunięcia języka do przodu.

Dobrym uzupełnieniem pracy nad pojedynczym dźwiękiem jest shadowing po angielsku, czyli powtarzanie krótkiego nagrania niemal równocześnie z lektorem. Osoby, które mają problem nie tylko z mówieniem, ale również z wychwytywaniem dźwięków ze słuchu, mogą połączyć ćwiczenia z angielskim radiem i treningiem listeningu.

Dwa dźwięki TH: najważniejsza zasada w skrócie

Litery „th” mogą odpowiadać dwóm spółgłoskom. Pierwsza to bezdźwięczne /θ/, słyszane między innymi w think, three i mouth. Druga to dźwięczne /ð/, występujące w słowach this, that, they i mother.

Dźwięk	Przykład	Co robi język	Drganie gardła
/θ/	think, three, mouth	lekko między zębami	nie
/ð/	this, they, mother	lekko między zębami	tak
/s/	sing, see	za zębami	nie
/f/	fine, four	dolna warga przy górnych zębach	nie
/d/	day, do	język za górnymi zębami	tak

Pozycja dla obu wariantów TH jest bardzo podobna. Czubek języka powinien lekko znaleźć się pomiędzy górnymi i dolnymi zębami albo dotknąć tylnej powierzchni górnych zębów, zależnie od sposobu artykulacji. Powietrze przechodzi wzdłuż języka przez niewielką szczelinę.

W przypadku th sound /θ/ gardło pozostaje spokojne. Przy /ð/ pojawia się drganie strun głosowych.

Komentarz lektorski: „Jeżeli języka w ogóle nie widać między zębami, polskiemu uczniowi łatwo nieświadomie wrócić do /s/, /z/, /f/ albo /d/.”

Najprostszy test można wykonać bez żadnego sprzętu. Wystarczy położyć dwa palce na krtani i na zmianę powiedzieć think oraz this. Przy pierwszym dźwięku na początku słowa nie powinno być wyraźnej wibracji, przy drugim powinna się pojawić.

Jak ćwiczyć wymowę TH krok po kroku

Angielskie TH najlepiej trenować etapami. Próba rozpoczęcia od szybkiego zdania typu I think that they are there kończy się często automatycznym powrotem do polskich dźwięków.

1. Zacznij od samego /θ/

Wysuń czubek języka odrobinę między zęby. Nie zaciskaj szczęki. Wypuszczaj powietrze przez 2–3 sekundy:

θθθθθ…

Nie dodawaj samogłoski. Jeśli zamiast tego słychać „sss”, język prawdopodobnie znajduje się zbyt głęboko.

2. Włącz głos i zrób /ð/

Zachowaj dokładnie tę samą pozycję języka, ale uruchom głos:

ððððð…

Przełączaj się między dźwiękami:

• /θ/ – /ð/
• /θ/ – /ð/
• /θ/ – /ð/

Celem jest zmiana dźwięczności bez cofania języka.

3. Dodaj samogłoski

Powtarzaj powoli:

• tha – the – thi – tho – thu;
• ath – eth – ith – oth – uth;
• /θiː/, /θæ/, /θɪ/, /ðə/, /ðɪ/.

Nie wszystkie kombinacje tworzą prawdziwe angielskie słowa. Na tym etapie chodzi o mechanikę.

4. Przejdź do słów

Dla /θ/:

• think,
• three,
• thank,
• Thursday,
• thirty,
• thing,
• mouth,
• teeth,
• both,
• birthday.

Dla /ð/:

• this,
• that,
• these,
• those,
• they,
• there,
• then,
• mother,
• brother,
• weather.

Jeżeli potrzebna jest równoległa powtórka podstawowego słownictwa, można wykorzystać zestaw 100 najważniejszych słów po angielsku dla początkujących i podczas czytania zwracać uwagę nie tylko na znaczenie, lecz także na zapis fonetyczny.

5. Nagrywaj krótką serię

Jedna sesja może wyglądać tak:

1. 30 sekund samego /θ/ i /ð/.
2. Minuta pojedynczych słów.
3. Dwie minuty krótkich zdań.
4. Jedna minuta słuchania wzorca.
5. Jedna minuta powtarzania i nagrania własnego głosu.
6. Porównanie pierwszej i ostatniej próby.

Pięć minut świadomego treningu codziennie daje aparatowi mowy więcej niż jednorazowe pół godziny powtarzania słów bez kontroli języka.

Przykłady po angielsku z polskim objaśnieniem

Pojedyncze wyrazy są potrzebne tylko na początku. W realnej rozmowie wymowa /θ/ i /ð/ musi działać automatycznie również wtedy, gdy przed TH i po nim znajdują się inne spółgłoski.

Poniższe zdania dobrze nadają się do ćwiczenia od wolnego do normalnego tempa:

1. I think it’s fine. – Myślę, że jest w porządku. Skup się na /θ/ w think.
2. Thank you for your help. – Dziękuję za pomoc.
3. Three people are waiting outside. – Trzy osoby czekają na zewnątrz.
4. My birthday is on Thursday. – Moje urodziny są w czwartek.
5. I need three things. – Potrzebuję trzech rzeczy.
6. Open your mouth. – Otwórz usta. Tutaj TH znajduje się na końcu wyrazu.
7. This is my brother. – To jest mój brat. Oba TH są dźwięczne.
8. They live over there. – Oni mieszkają tam.
9. That was better than yesterday. – To było lepsze niż wczoraj.
10. These shoes are theirs. – Te buty należą do nich.
11. My mother likes this weather. – Moja mama lubi taką pogodę.
12. Do you think they know? – Myślisz, że oni wiedzą?
13. There are three bathrooms. – Są trzy łazienki.
14. I thought that was their car. – Myślałem, że to był ich samochód.
15. They thanked their teacher. – Podziękowali swojemu nauczycielowi.

Dobre ćwiczenie kontrastowe polega na celowym przesadzaniu. Najpierw powiedz three z prawidłowym językiem między zębami, potem świadomie błędne „sree”, następnie ponownie three. Kontrast pomaga usłyszeć różnicę, której wcześniej można było nie zauważać.

„This sound is represented by the symbol θ.” – Kirk Moore, zespół LearnEnglish British Council.

W materiałach dotyczących pronunciation English symbole fonetyczne nie są ozdobą słownika. /θ/ i /ð/ natychmiast pokazują, który wariant TH występuje w danym słowie, dlatego warto zacząć rozpoznawać przynajmniej te dwa znaki IPA.

Najczęstsze błędy Polaków i jak ich uniknąć

Pierwszy błąd to zastępowanie /θ/ przez /s/. Think zaczyna wtedy przypominać sink, a thing może brzmieć jak sing. Powodem jest zwykle cofnięty język. Korekta polega na świadomym pokazaniu jego czubka między zębami.

Drugi częsty wariant to /f/: three zmienia się w „free”, a think w „fink”. W tym przypadku język pozostaje schowany, za to dolna warga dotyka górnych zębów. Właściwy dźwięk powstaje bez udziału wargi.

Trzecim problemem jest zamiana /ð/ na /d/. Dotyczy to szczególnie this, that, they i there. Polski mówiący ustawia czubek języka za zębami i całkowicie blokuje powietrze, podczas gdy przy /ð/ przepływ powietrza powinien być ciągły.

Kolejne typowe błędy to:

• wymawianie /ð/ jako /z/, np. „zis” zamiast this;
• zbyt mocne gryzienie języka podczas ćwiczenia;
• nadmierne wysuwanie języka na kilka milimetrów;
• opanowanie TH na początku słowa, ale pomijanie go w mouth, both czy with;
• poprawna wymowa słowa w izolacji i powrót do /s/, /f/ lub /d/ w szybkim zdaniu;
• ćwiczenie wyłącznie wzrokiem, bez słuchania nagrania.

Nie trzeba mocno zaciskać zębów na języku. Kontakt jest lekki, a najistotniejszy element stanowi swobodny przepływ powietrza.

Komentarz fonetyczny: „TH nie wymaga siły. Jeśli język albo szczęka zaczynają boleć, ruch jest prawdopodobnie zbyt napięty.”

Ćwiczenie na siedem dni

Trening można ułożyć tak, aby każdego dnia dodawać tylko jeden element. Dzięki temu aparat mowy stopniowo przestaje traktować TH jako nietypową pozycję.

Dzień	Zadanie	Czas
1	samo /θ/ i /ð/ przed lustrem	5 min
2	think, three, this, they i 10 podobnych słów	7 min
3	słowa z TH na końcu: mouth, teeth, both	7 min
4	12–15 krótkich zdań	10 min
5	słuchanie i powtarzanie krótkiego nagrania	10 min
6	nagranie własnego głosu i porównanie	10 min
7	powtórka + minuta swobodnej wypowiedzi	10 min

Postęp najlepiej mierzyć nagraniem tych samych pięciu zdań pierwszego i siódmego dnia. Nie chodzi o ocenę całego akcentu. Należy sprawdzić tylko trzy elementy: czy język wychodzi do przodu, czy /θ/ pozostaje bezdźwięczne oraz czy /ð/ zachowuje dźwięczność.

Do dalszej pracy nad rytmem zdań można wykorzystać również poradnik BBC Learning English: jak korzystać, żeby robić postępy. Po opanowaniu pojedynczego TH szczególnie przydatne staje się kopiowanie krótkich wypowiedzi native speakerów.

Jak ćwiczyć TH ze słuchu

Samo ustawienie języka rozwiązuje tylko połowę problemu. Druga połowa to rozpoznawanie dźwięku w cudzej mowie.

Włącz nagranie z transkrypcją i wybierz fragment zawierający trzy lub cztery słowa z „th”. Najpierw zaznacz w tekście wszystkie takie wyrazy. Następnie odsłuchaj je i podziel na /θ/ oraz /ð/. Dopiero później powtarzaj całe zdania.

Przydatny schemat:

• odsłuch bez czytania;
• odsłuch z tekstem;
• oznaczenie /θ/ i /ð/;
• powtarzanie pojedynczych słów;
• powtarzanie całego zdania;
• nagranie własnej wersji;
• ponowny odsłuch oryginału.

Nie każde „th” musi brzmieć identycznie w każdej odmianie angielskiego i u każdego użytkownika języka. Dla osoby uczącej się na A2/B1 najbardziej praktycznym punktem odniesienia pozostaje jednak rozróżnienie /θ/ i /ð/ spotykane w słownikach oraz typowych materiałach do brytyjskiego i amerykańskiego angielskiego.

Narzędzia i materiały do dalszej nauki

Słownik z nagraniem jest lepszy od zgadywania wymowy na podstawie pisowni. Po wpisaniu nowego wyrazu należy odsłuchać nagranie, sprawdzić zapis fonetyczny, a następnie powiedzieć słowo trzy razy bez patrzenia na ekran.

Dobry zestaw treningowy powinien obejmować:

• słownik z nagraniami wymowy brytyjskiej i amerykańskiej;
• tablicę dźwięków IPA;
• krótkie nagrania z transkrypcją;
• dyktafon w telefonie;
• lustro do kontroli pozycji języka;
• listę 15–20 własnych słów z TH.

Osoby uczące się samodzielnie mogą także wracać do najczęstszych false friends po angielsku. Wymowa i znaczenie powinny być ćwiczone razem, ponieważ celem nie jest perfekcyjne powtarzanie izolowanych dźwięków, lecz sprawne używanie angielskiego w rozmowie.

FAQ

Jak poprawnie wymawiać TH po angielsku?

Czubek języka należy lekko wysunąć między zęby lub oprzeć bardzo blisko ich krawędzi, pozostawiając przestrzeń dla powietrza. Dla /θ/ nie używa się głosu, natomiast przy /ð/ struny głosowe drgają.

Dlaczego Polacy mają problem z wymową TH?

Polski system dźwiękowy nie ma bezpośrednich odpowiedników angielskich /θ/ i /ð/. Aparat mowy automatycznie próbuje więc zastąpić je znajomymi spółgłoskami, najczęściej /s/, /z/, /f/ albo /d/.

Jaka jest różnica między TH w think i this?

W think występuje bezdźwięczne /θ/. W this występuje dźwięczne /ð/. Pozycja języka jest podobna, lecz przy /ð/ działa głos.

Czy TH można wymawiać jak F?

W niektórych odmianach języka angielskiego można usłyszeć wymowę zbliżoną do /f/, ale osoba ucząca się standardowego modelu wymowy powinna najpierw opanować /θ/. Dzięki temu łatwiej rozumieć zapis słownikowy oraz świadomie kontrolować własną wymowę.

Ile czasu potrzeba na nauczenie się wymowy TH?

Nie ma jednej liczby wspólnej dla wszystkich. Sama prawidłowa pozycja języka może pojawić się podczas pierwszej sesji, natomiast automatyczne używanie dźwięku w spontanicznej rozmowie wymaga regularnych powtórek. Krótki codzienny trening jest praktyczniejszy niż sporadyczne długie sesje.

Jak ćwiczyć TH bez nauczyciela?

Przydadzą się lustro, dyktafon i nagranie słownikowe. Najpierw należy sprawdzić ułożenie języka, potem nagrać słowo, porównać je z wzorcem i przejść do zdania. Na końcu można zastosować shadowing, aby utrzymać poprawne TH w normalnym tempie.

Co zrobić teraz

Na początek wystarczy wybrać pięć słów z /θ/ i pięć z /ð/, nagrać je dziś, a następnie powtórzyć dokładnie ten sam zestaw przez siedem dni. Po opanowaniu pojedynczych słów kolejnym etapem powinny być zdania i ćwiczenia metodą shadowingu.

Dobra wymowa TH nie polega na przesadnym wystawianiu języka. Liczy się powtarzalny ruch, właściwy przepływ powietrza i umiejętność utrzymania dźwięku również wtedy, gdy uwaga przenosi się z wymowy na sens zdania.